Ξαναδιάβασα πρόσφατα το βιβλίο του Μίμη Ανδρουλάκη ‘Ζητούνται αλχημιστές’. Το είχα διαβάσει για πρώτη φορά όταν εκδόθηκε το 2005, στην ακόμη αθώα κι ανέμελη, προ κρίσης, εποχή. Ένα χρόνο πριν η Ελλάδα είχε οργανώσει τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Η οικονομική κρίση ήταν ακόμη μακριά; η κοινή γνώμη συνταρασσόταν από το σκάνδαλο των τηλεφωνικών υποκλοπών, των συνομιλιών του τότε πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή και κορυφαίων στελεχών της ελληνικής κυβέρνησης. Υπουργός Οικονομικών ήταν ο Γιώργος Αλογοσκούφης. Βρισκόμασταν στην αυγή του του 21ου αιώνα, κι ένα ερώτημα πλανιόταν σε ποίκιλες παραλλαγές, σε διάφορα έντυπα. “Where have all the leaders gone?”

Που είναι οι ηγέτες; Δέκα χρόνια μετά, ακόμη αναρωτιόμαστε.

Με το ‘Ζητούνται αλχημιστές’, ένα βιβλίο που παραμένει επίκαιρο, ίσως περισσότερο σήμερα απ’ ότι το 2005, ο Μίμης Ανδρουλάκης ανοίγει ένα διάλογο με τους άγνωστους ηγέτες της ανερχόμενης νέας γενιάς του 21ου αιώνα. ALXIMISTESΣτη πορεία της «συζήτησης» εξετάζει και αναλύει τη συμπεριφορά ηγετών με διαφορετικές ιδεολογίες, διαφορετικούς συνδυασμούς διανοητικής και συναισθηματικής ευφυΐας, διαφορετικού στυλ. Έχουν να πουν κατι στους νέους ηγέτες, ο Ρούσβελτ και ο Τσώρτσιλ, ο Βίσμαρκ και ο Λένιν, ο Ντε Γκολ και ο Αντενάουερ, ο Ρέιγκαν και η Θάτσερ, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο Κλίντον, ο Μπλερ και πολλοί άλλοι; Τι τύπο ηγέτη απαιτεί η σημερινή εποχή της παγκοσμιοποίησης, της ευρωπαϊκής ενοποίησης; Τι είναι αυτό που κάνει κάποιον/α μεγάλο ηγέτη;

“Μεγάλο ηγέτη δεν σε κάνει το αξίωμα» λέει ο Ανδρουλάκης. Μπορεί να είσαι αρχηγός, πρόεδρος, ή πρωθυπουργός, αλλά να μην είσαι μεγάλος ηγέτης. Είσαι ένας κορυφαίος θεσμικά δημόσιος λειτουργός. ‘Ενας καλός δημόσιος λειτουργός κάνει την δουλειά του σωστά. Ένας ηγέτης κάνει το σωστό. Ένας δημόσιος λειτουργός επικεντρώνεται σε συστήματα και δομές, ο ηγέτης εστιάζει στους ανθρώπους, εμπνέει εμπιστοσύνη. «Μεγάλος ηγέτης γίνεται ένας κορυφαίος πολιτικός σε εκείνες τις στιγμές, σε εκείνες τις χρονικές περιόδους που το εσωτερικό του ρολόι συγχρονίζεται με κείνο της Ιστορίας, όταν το εσωτερικό του κάλεσμα συμπίπτει με το κάλεσμα της Ιστορίας.»

Ένας ηγέτης πρέπει να είναι σε θέση να κάνει μια ικανοποιητική αυτοανάλυση της προσωπικότητας του/της και δημιουργικής αυτορρύθμισης, να γνωρίζει τον εαυτό του/της, τα δυνατά και αδύνατα του σημεία. «Είναι αδύνατον να εξαφανίσουμε τα σημάδια στους αστραγάλους μας, μπορούμε όμως να τα διαχειριστούμε με μεγαλύτερη ή μικρότερη επιτυχία». Τα προβλήματα που δεν μπορούν να επιλύσουν οι ίδιοι οι ηγέτες με τον εαυτό τους , δεν πρέπει να τα μεταφέρουν για επίλυση στην κεντρική πολιτική σκηνή.

«Οι μεγάλες αποφάσεις προϋποθέτουν τη συστηματική προετοιμασία μιας ολόκληρης ζωής.» Στη πολιτική το ίδιο συμβάν, το ίδιο πρόβλημα, η ίδια συγκυρία εμπεριέχει διαφορετικές δυνατότητες εξέλιξης, διαφορετικά ενδεχόμενα και τελικά διαφορετικές εναλλακτικές λύσεις. Και με αυτό, ο Ανδρουλάκης μας φτάνει στο κορυφαίο ζήτημα της πολιτικής, παραθέτοντας δέκα ορισμούς.

Ορισμός ένα.

Πολιτική είναι ο αγώνας για την κυριαρχία και την εξουσία, ή ευρύτερα για την ιδεολογική, ηθικο-πολιτική ηγεμονία και εκλογική πλειοψηφία.

Ορισμός δύο.

Πολιτική είναι η «επιστήμη» και η «τέχνη» της μεθοδολογίας και των εναλλακτικών λύσεων στο επίπεδο της κοινωνίας.

Ορισμός τρία.

Πολιτική είναι η «επιστήμη» και η «τέχνη» των συμβιβασμών. Συμβιβασμός ανάμεσα σε αντιθετικές αξίες και αρχές της ιδεολογίας, όπως ελευθερία-δικαιοσύνη, ατομική επιλογή-κοινωνική ευθύνη και αλληλεγγύη, άμεση και αντιπροσωπευτική δημοκρατία, αξιοκρατία και ισότητα, αγορά-ρύθμιση. Συμβιβασμός ανάμεσα στο δυνατό και το επιθυμητό, συμβιβασμός συνεπώς με όρια, μεταβλητά οπωσδήποτε, που μας βάζει η πραγματικότητα.

Ορισμός τέσσερα.

Πολιτική είναι η «επιστήμη» και η «τέχνη» της διαχείρισης του κοινωπολιτικού χρόνου, το timing.

Ορισμός πέντε.

Πολιτική είναι η «επιστήμη» και η «τέχνη» της μεγίστης δυνατής συγκέντρωσης εφεδρειών σε ιδέες, λύσεις, πρωτοβουλίες, πρόσωπα και ψηφοφόρους.

Ορισμός έξι.

Πολιτική είναι η «επιστήμη» και η «τέχνη» του ρίσκου στο συνολικό επίπεδο της κοινωνίας, στην εθνική και παγκόσμιά της διάσταση. O ηγέτης-αλχημιστής του 21ου αιώνα πρέπει να αναζητά στην πολιτική το «αρχιμήδειο σημείο» όπου ελαχιστοποιούνται οι κίνδυνοι και μεγιστοποιείται η απόδοση.

Ορισμός επτά.

Πολιτική είναι η «επιστήμη» και η «τέχνη» της διανομής καλύτερων υπηρεσιών στον πολίτη-καταναλωτή με την ελάχιστη δυνατή δημόσια και ιδιωτική δαπάνη.

Ορισμός οκτώ.

Πολιτική είναι η «επιστήμη» και η «τέχνη» της διαχείρισης κρίσεων υπό την πίεση του υψηλού στρες.

Ορισμός εννέα.

Πολιτική είναι η «επιστήμη» και η «τέχνη» της αναγνώρισης των ηθικών ορίων. «Όποιος πορεύεται με έπαρση στο λόγια ή στα έργα …. Ας εχει μοίρα κακή για την άρρωστη ξιπασιά του. Φτάνει στα υψη κι από κει γκρεμίζεται», λέει ο Σοφοκλής στον «Οιδίποδα»

Ορισμός Δέκα.

Πολιτική είναι η «επιστήμη» και η «τέχνη» της αφήγησης μιας ιστορίας, που δίνει ένα κοινό νόημα, ένα κοινό αισθηματικό, βιωματικό, φαντασιακό κόσμο σε μία πολιτική κοινότητα ανθρώπων