Maquina Lectora

Notes of a curious mind

Category: Ελληνικά (In Greek) (Page 1 of 3)

Οι Τολμηρές Ιστορίες ενός Πολυσχιδή Ορθολογιστή

Η σχέση μου με τον Νίκου Δήμου ξεκινάει από παλιά, σχεδόν από τα εφηβικά μου χρόνια. Τον θεωρώ έναν από τους σπουδαιότερους Έλληνες συγγραφείς. Εχει γράψει 64 βιβλία και τα ενδιαφέροντα του είναι ανεξάντλητα.  Ο Νίκος Δήμου είναι σκεπτικιστής φιλόσοφος, ποιητής, δημοσιογράφος, φωτογράφος, μεταφραστής, blogger, φωτογράφος, κριτικός τεχνολογίας, και φυσικά γατόφιλος.

Ο Νίκος Δήμου είναι ευρέως γνωστός στο εξωτερικό, ίσως περισσότερο απ’ ότι είναι στην Ελλάδα.  Είναι ένας από τους πιο μεταφρασμένους Έλληνες συγγραφείς,

Η πολυπραγμοσύνη του, ένα από τα χαρακτηριστικά του Νίκου Δήμου που θαυμάζω, ενοχλεί τους Έλληνες. Πολλές φορές σοκάρει. Η τόλμη, η ευφυία και η ειλικρίνεια του, δεν αντέχονται εύκολα από τους συμπατριώτες μου.

Ο  Νίκος Δήμου είναι ένας από τους τρείς στοχαστής- και ο μόνος Έλληνας – που έχει επηρεάσει τον τρόπο σκέψης μου και έχει συμβάλει στην διαμόρφωση των απόψεων μου, ειδικά σε ότι αφορά την αξία της ελευθερίας.  Οι άλλοι δύο είναι ο Karl Popper και η Hannah Arendt.

Κατά περιόδους επανέρχομαι και ξαναδιαβάζω κάποιο από το παλαιότερα βιβλία του. Όταν πριν λίγες εβδομάδες βρέθηκα στην Αθήνα, βρήκα στην βιβλιοθήκη μου τις Τολμηρές Ιστορίες, ένα βιβλίο, που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Νεφέλη, το 1989. Πρόκειται για έντεκα σύντομες και τολμηρές – εξ’ ου και ο τίτλος – ιστορίες για χαμένους ερωτικούς παραδείσους. Ιστορίες που υμνούν τον ερωτισμό και την πορνογραφία ως τέχνη που απεικονίζει την ωραιότερη ίσως πλευρά του ανθρωπίνου βίου. Το διάβασα σε δύο ημέρες, με το ίδιο ενδιαφέρον, όταν το είχα πρωτοδιαβάσει, κάπου 25 χρόνια πριν.  Σχεδόν 30 χρόνια από την πρώτη έκδοση του και οι ιστορίες  του Νίκου Δήμου παραμένουν το ίδιο φρέσκες, άμεσες και τολμηρές.

‘Οταν με ρωτάνε για την κλιματική αλλαγή

Kαι έτσι ξαφνικά, εκεί που για δεκαετίες αντιμετώπιζα την δυσπιστία, την αμφισβήτηση την κοροϊδία, και την κάθε είδους ανοησία και θεωρία συνομωσίας, έφτασαν δύο καταστροφικοί τυφώνες για να εγερθεί το ενδιαφέρον των γνωστών μου στην Ελλάδα για την κλιματική αλλαγή.

Η αλήθεια είναι πως έχω κουραστεί να εξηγώ και να προσπαθώ να πείσω ανθρώπους που δεν έχουν καμμιά διάθεση να ακούσουν, πολύ περισσότερο να πεισθούν για την αξιοπιστία των επιστημονικών δεδομένων σχετικά με την κλιματική αλλαγή. Η αντιμετώπιση μου απέναντί τους είναι πλέον στωική.

Όταν με ρωτάνε, καταλήγω πάντα με την εξής πρόταση. Εκτός και αν κάποιοι τρελοί αποφασίσουν να χρησιμοποιήσουν πυρηνικά όπλα, για να αποδείξουν πόσο τρανοί είναι, η κλιματική αλλαγή αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την ανθρωπότητα, σε οικονομικό και ανθρωπιστικό επίπεδο.

Δεν εχουμε πουθενά να πάμε για να ξεφύγουμε, έχουμε μόνο ένα σπίτι, μικρό και εύθραυστο.


Image Credit: NOAA/CIRA

Oι Ασκήσεις Ελευθερίας του Νίκου Δήμου

Όταν ένας Αθηναίος κατηγόρησε τον Αναχάρση ότι είναι Σκύθης, αυτός απάντησε: «Εγώ ίσως πρέπει να ντρέπομαι για την πατρίδα μου, η δική σου όμως πατρίδα πρέπει να ντρέπεται για σένα».

Τον Νίκο Δήμου τον ανακάλυψα το 1977. ‘Εφηβη, μπερδεμένη, προσπαθούσα να ανακαλύψω τον εαυτό μου και τον κόσμο, μέσα από τα βιβλία. Δεν ήταν και ο καλύτερος  τρόπος, αλλά στην μπερδεμένη Αθήνα της μεταπολίτευσης, δεν είχαμε και πολλούς τρόπους διαθέσιμους. Η γραφόσουν σε καμμιά πολιτική νεολαία (ΔΑΠ-ΝΔΦΚ  και ΚΝΕ ήταν τότε στο φόρτε τους), ή το’ ριχνες στη μουσική και στο διάβασμα. Rock και βιβλία ήταν ο δικός μου τρόπος.   Όχι ότι ήμουν εντελώς απολιτίκ, δεν ήταν δυνατόν να είσαι νέος και απολιτικ στην Αθήνα του 1977, απλά, από τότε είχα μια αντιπάθεια σε οτιδήποτε είχε να κάνει με εξουσίες, εντάξεις κόμματα, παρατάξεις, παρέες, κ.λ.π.

Μια μέρα, ψαχουλεύοντας τα ράφια της  Πρωτοπορίας, βρήκα το Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας. Δεν ήξερα τίποτα για τον Νίκο Δήμου. Άνοιξα το βιβλίο και

Ορίζουμε σαν ευτυχία την (συνήθως προσωρινή) κατάσταση, όπου η πραγματικότητα συμπίπτει με τις επιθυμίες μας

Σε αναλογία, δυστυχία πρέπει να είναι η μη σύμπτωση ανάμεσα σε επιθυμία και πραγματικότητα.

Με άλλα λόγια, δυστυχία μπορούμε να ονομάσουμε την απόσταση ανάμεσα σε επιθυμία και πραγματικότητα.

Όσο μεγαλύτερη η απόσταση, τόσο πιο δυστυχισμένοι είμαστε.

Αξίωμα: Ένας Έλληνας κάνει ότι μπορεί για να μεγαλώσει το άνοιγμα ανάμεσα σε επιθυμία και πραγματικότητα.

Αυτό ήταν, κόλλησα. Αγόρασα το βιβλίο και πέρασα τις επόμενες ώρες χωμένη στις σελίδες του. Άρχισα μάλιστα να γραφω, σε ένα τετράδιο που, ευτυχώς, εχει χαθεί εδώ και δεκαετίες,  τους δικούς μου επαναστατικούς εφηβικούς αφορισμούς

Συνέχισα να διαβάζω το Νίκο Δήμου για αρκετά χρόνια. Κάποια στιγμή τον άφησα, πίστεψα ότι είχα πάρει ότι είχε να προσφέρει. Άρχισα να διαβάζω πιο σύνθετους, παλαιότερους και πιο νεώτερους, στοχαστές. Όταν έφυγα από την Ελλάδα, πήρα μαζί μου ελάχιστα αγαπημένα βιβλία, ένα από αυτά ήταν Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας.

Ο Νίκος Δήμου είναι ξεχωριστή περίπτωση συγγραφέα – στοχαστή. Μακριά από σχολές και ρεύματα, αυτό που χαρακτηρίζει το έργο του είναι η αγάπη για την ελευθερία. Η ελευθερία  για τον Δήμου είναι ανάγκη, είναι ηθική στάση ζωής. “Στη μία και μόνη αξία της ελευθερίας (όλων) εδράζεται κάθε άλλη πολιτική αρετή  – και η δικαιοσύνη.” Mόνο που πρέπει να γίνει κατανοητό ότι «η ελευθερία του άλλου» είναι εξίσου σημαντική με την δική μου.

Άρχισα να ξαναδιαβάζω τον Δήμου όταν ανακάλυψα την ηλεκτρονική ιστοσελίδα του. Και ξανακόλλησα. Κάθε φορά που βρίσκομαι στην Αθήνα ψάχνω να βρω τα βιβλία του. Πολλά είναι πλέον εξαντλημένα.  Πριν ένα-δυο χρόνια, σε ένα από τα ταξίδια μου στην Αθήνα,  βρήκα, σε ένα πάγκο με μεταχειρισμένα βιβλία, το Ασκήσεις Ελευθερίας, μια σειρά κειμένων, από τα μέσα περίπου του 1970ς μέχρι και το 2005. Πρόκειται για μια καταγραφή απόψεων και θέσεων για την Ελευθερία και τον ολοκληρωτισμό,  τον εθνικισμό και το ρατσισμό, τη μισαλλοδοξία και τον ορθολογισμό.

Τους τελευταίους μήνες, το χέρι μου πήγαινε συνεχώς στο ράφι που βρίσκεται τοποθετημένο. Το έβγαζα, το ξεφύλλιζα, το άφηνα, και  άντε πάλι από την αρχή.

Αυτόν τον Αύγουστο όμως δεν το άφησα. Το πήρα και άρχισα να το διαβάζω. Η χρονική περίοδος δεν είναι τυχαία. Η οικονομική κρίση έφερε στο φως,  μια κοινωνία που αν την ξαπλώναμε στο ντιβάνι του ψυχαναλυτή, θα ξεδιπλώναμε μια ασταθή και διχασμένη προσωπικότητα – με κύρια χαρακτηριστικά την  έλλειψη ανοχής, την ανασφάλεια και αρκετές φορές την παράνοια.

Το Ασκήσεις Ελευθερίας είναι μια ανθολογία κειμένων, αναλύσεις, φιλοσοφικά και πολιτικά δοκίμια, ημερολογιακά επίκαιρα, που γράφτηκαν από τα μέσα περίπου του 1970 μέχρι και το 2005. Πρόκειται για μια καταγραφή απόψεων και θέσεων για την Ελευθερία και τον ολοκληρωτισμό,  τον εθνικισμό και το ρατσισμό, τη φενάκη του έθνους και τη βία. τη μισαλλοδοξία και τον ορθολογισμό.  Είναι μια ιδιότυπη ιστορία γεγονότων και ιδεών της μεταπολιτευτικής Ελλάδας.

Το διάβασα, κυρίως, για να θυμηθώ και να καταλάβω.  Γιατί φτάσαμε εδώ που φτάσαμε. Γιατί φερόμαστε σαν κακομαθημένα παιδιά , περιμένοντας ‘ειδική μεταχείριση’ από τους πάντες. Γιατί ψηφίζουμε αυτούς που ψηφίζουμε. Και γιατί σήμερα, έχουμε αυτή την ευτελή κυβέρνηση.

Εκλεισα το βιβλίο και ένα αόρατο ερωτηματικό έμεινε στο τέλος. Αυτό το ερωτηματικό είναι η ελευθερία μου.

Όταν ανήκεις μόνο στον εαυτό σου

To πάθος του ανήκειν δεν το έζησα ποτέ, ούτε ποτέ το κατάλαβα. Κατά αραία και μικρά διαστήματα συμμετείχα σε πολιτικές ή περιβαλλοντολογικές ομάδες, όχι γιατί ένιωθα ότι ανήκα, αλλά γιατί πίστευα ότι από εκεί θα μπορούσα να δώσω την μάχη για αυτά τα οποία πίστευα. Η ιδεοληψία, η εμμονή, ο φανατισμός, απ’ όπου κι αν προέρχονται, με απωθούν.

Με τα χρόνια, οι αντιπάθεια μου για κόμματα, παρατάξεις, παρέες, και κάθε είδους σωματείο, γίνεται όλο και πιο βαθιά. Εχω εντελώς περιθωριοποιηθεί.

Βαρέθηκα και τις αντιπαραθέσεις, ιδιαίτερα με ανθρώπους που δεν είναι διατεθειμένοι να ακούσουν και, ακόμα πιο δύσκολο, να καταλάβουν, αυτό που λες. Κάθε προσπάθεια να έχεις έναν διάλογο, είναι διαβρωτική για τη σκέψη και χάσιμο χρόνου.  ‘Η θα σου κολλήσουν μια ταμπέλα, οπότε ότι κι αν πεις θεωρείται αναμενόμενο και δεδομένο, ή θα είναι οπαδοί μιας συγκεκριμένης παράταξης ή ιδεολογίας, οπότε θα διαφωνήσουν, χωρίς καν να κάνουν το κόπο να σε ακούσουν, ή να διαβάσουν αυτά που γράφεις.

Κάθε προσπάθεια ουσιαστικού διαλόγου καταλήγει να θυμίζει ποδοσφαιρική αντιπαράθεση. Ολυμπιακός vs Παναθηναικός.  Συνθήματα, παλαιολιθικές ατάκες και στερεότυπα, λες και ο κόσμος δεν εχει αλλάξει καθόλου τα τελευταία σαράντα χρόνια.

Εκλογές στη Βρετανία – Ένας περίπατος που έγινε μαραθώνιος

Η Βρετανία, η χώρα που αποκαλώ σπίτι μου τα τελευταία 20 περίπου χρόνια,  πηγαίνει σήμερα στις κάλπες. Πρόκειται ίσως για τις πιο απρόβλεπτες, τις πιο συναρπαστικές εκλογές που έχω ζήσει όλα αυτά τα χρόνια.

Πολλοί ισχυρίστηκαν ότι η προκήρυξη των εκλογών ήταν έκπληξη. Η πραγματικότητα είναι πως ήταν αναμενόμενες.  Η Τερέζα Μέι  ήθελε να ενδυναμώσει την θέση της στην αρχηγία των συντηρητικών και να ισχυροποιήσει τη θέση της σχετικά με το Brexit. Δεν γνωρίζουμε βέβαια ακριβώς, και μάλλον ούτε και η ίδια ξέρει ποια είναι η θέση της για το Brexit, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία, που θα τη συζητάμε τους μήνες και τα χρόνια που έρχονται.

Η Τερέζα Μέι νόμιζε ότι οι εκλογές θα ήταν ένας χαλαρός περίπατος στο τετράγωνο γύρω από την Downing Street. Δεν θα μπορούσε να είναι περισσότερο λάθος.

Read More

Οξίνιση των ωκεανών, ένα φαινόμενο που μας αφορά όλους

Οι περισσότεροι από εμάς είμαστε εξοικειωμένοι με τις επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος. Τις βλέπουμε και τις αισθανόμαστε στις κοινότητές μας: καύσωνες, καταιγίδες, ξηρασίες, πλημμύρες κ.ο.κ.

H κλιματική αλλαγή αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή που αντιμετωπίζει ο πλανήτης μας σήμερα. Υπάρχει όμως και μια άλλη κρίση που εξελίσσεται σε μεγάλο βαθμό μακριά από την προσοχή της κοινής γνώμης. Πρόκειται για την οξίνιση  των ωκεανών. 

Η οξίνιση των ωκεανών είναι σαν μια σιωπηλή καταιγίδα. Δεν μπορείς να την ακούσεις, δεν μπορείς να την αισθανθείς, δεν μπορείς να την αγγίξεις. Αλλά επιστήμονες απ’ όλο τον κόσμο, μπορούν να την μετρήσουν στα ωκεανογραφικά ιδρύματα και σταθμούς. 

Οι ωκεανοί περιέχουν το 90% της ζωντανής βιόσφαιρας και παράγουν σχεδόν το 50% του οξυγόνου που αναπνέουμε σε αυτόν τον πλανήτη. Από την αρχή της βιομηχανικής επανάστασης, οι ωκεανοί έχουν απορροφήσει περίπου το 25 τις εκατό του διοξειδίου του άνθρακα που έχει εκλυθεί στην ατμόσφαιρα. Αν οι ωκεανοί δεν είχαν απορροφήσει όλη αυτή τη ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα θα ζούσαμε σε ένα πολύ θερμότερο πλανήτη. 

Αλλά οι επιπτώσεις της έκλυσης του διοξειδίου του άνθρακα  είναι δραματικές για τους ωκεανούς μας. Όταν αυτό διαλύεται στη θάλασσα παράγει ανθρακικό οξύ με αποτέλεσμα να μειώνει το pH των θαλάσσιων υδάτων – να αυξάνει δηλαδή την οξύτητά τους. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται οξίνιση των ωκεανών. Η αυξημένη συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα στους ωκεανούς μεταβάλει τη χημεία των ωκεανών και αυτό εχει επιπτώσεις στην θαλάσσια βιοποικιλότητα, ειδικά στους οργανισμούς με  ασβεστολιθικό εξωσκελετό, όπως τα οστρακοειδή, τα κοράλλια και το πλαγκτόν,  το οποίο παίζει σημαντικό ρόλο στην τροφική αλυσίδα των υδάτινων οικοσυστημάτων. Επιπλέον, προκαλεί βλάβες στα ζωτικά όργανα των νεογέννητων ψαριών. Σήμερα, πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι παγκοσμίως βασίζονται στον ωκεανό ως κύρια πηγή πρωτεΐνης. Πολλές δουλειές και οικονομίες  σε όλο τον κόσμο εξαρτώνται από τα ψάρια και τα οστρακοειδή στους ωκεανούς μας.

Η οξίνιση των ωκεανών δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. ‘Εχει ξανασυμβεί στο παρελθόν, κατά την διάρκεια της Ηωκαίνου γεωλογικής περιόδου (πριν από 40-65 εκατομμύρια χρόνια), εξαιτίας των αλλαγών στη σύνθεση της ατμόσφαιρας. Εξετάζοντας γεωλογικά δεδομένα, οι επιστήμονες βρήκαν ότι κατά της διάρκεια της Ηωκαίνου, μικροί οστρακοειδείς οργανισμοί όπως τα κοχύλια εξαφανίστηκαν. Επρόκειτο για μια σταδιακή και αργή διαδικασία οξίνισης των ωκεανών και χρειάστηκαν χιλιάδες χρόνια για να ανακάμψει το θαλάσσιο περιβάλλον. Η οξίνιση των ωκεανών σήμερα, συμβαίνει με πολύ πιο ταχύτερους ρυθμούς, δέκα φορές πιο γρήγορα ισχυρίζονται οι επιστήμονες, απ’ ότι στο παρελθόν.

Επιπλέον, η αύξηση της θερμοκρασίας της επιφάνειας των ωκεανών μειώνει την ικανότητά τους να απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα. Αυτό σημαίνει επιπλέον επιβάρυνση της ατμόσφαιρας με διοξείδιο του άνθρακα και κατά συνέπεια περαιτέρω αύξηση της θερμοκρασίας. 

Η πραγματικότητα είναι ότι εχουμε ξεπεράσει το παρά πέντε. Δεν έχουμε πολύ χρόνο για να αποφύγουμε την περαιτέρω οξίνιση των ωκεανών μας και τις σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις που αυτό θα προκαλέσει. 

Η οξίνιση των ωκεανών συμβαίνει τώρα και συμβαίνει εκπληκτικά γρήγορα. Προκαλείται από τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα και μας επηρεάζει όλους. Η ‘υγεία’ των ωκεανών  είναι θεμελιώδους σημασίας για τη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας του πλανήτη, και εξαρτάται από τον καθένα από εμάς. Το πιο σημαντικό μέτρο είναι η μείωση έκλυσης του διοξειδίου του άνθρακα. Η δύναμη αναγέννησης των ωκεανών είναι πραγματικά αξιοσημείωτη, αν θελήσουμε να τους προσφέρουμε  την ευκαιρία. 


Δημοσιεύτηκε στο Ενάλιον

 

Page 1 of 3

@ Maquina Lectora, 2017 & All rights reserved