Maquina Lectora

Notes of a curious mind

Category: Ελληνικά (In Greek) (Page 1 of 4)

Ο Αγνωστος Καραμανλής του Κωνσταντίνου Τσάτσου

«Δεν νομίζω ότι υπήρξα μεγάλος. Φαίνομαι ίσως μεγάλος, γιατί δεν είχα άξιους αντιπάλους.»

Κωνσταντίνος Καραμανλής

Πρωτοδιάβασα  το  Ο Άγνωστος Καραμανλής του Κωνσταντίνου Τσάτσου το 1984. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έκτιε την πρώτη του προεδρική θητεία (μέχρι το 1985 που τον  διαδέχθηκε ο Χρήστος Σαρτζετάκης). Δεν είμαι σίγουρη ότι είχα τότε αξιολογήσει σωστά ούτε το βιβλίο, ούτε ειχα σκεφτεί αρκετά για τον Κ. Καραμανλή. Κάποια πράγματα απαιτούν μια  απόσταση και  μια ωριμότητα, τόσο χρονική όσο και συναισθηματική.  Το να  διαβάζεις για έναν πολιτικό, όταν ακόμα αυτός βρίσκεται εν ζωή, σε μια εποχή έντονων μεταβολών τόσο σε επίπεδο κοινωνικών συμπεριφορών όσο και σε επίπεδο πολιτικών και διοικητικών θεσμών, ίσως  να μην ειναι και  ο καλύτερος τρόπος να αποτιμήσεις την πορεία, το πολιτικό έργο και τον χαρακτήρα ενός πολιτικού.

Οι αυταπάτες, οι παλινωδίες και οι λαϊκίστικες εξάρσεις των τελευταίων χρόνων, με έκαναν να γυρίσω πίσω,  να ξαναδιαβάσω για το παρελθόν, όχι τόσο για να καταλάβω το παρόν, αλλά περισσότερο για να θυμηθώ και να ξαναγνωρίσω έναν από τους ανθρώπους που διαμόρφωσε την νεώτερη πολιτική πορεία της χώρας και που ξεχώρισε για τον πολιτικό πραγματισμό του, αλλα και για τα στοιχεία, θετικά και αρνητικά, που συνέθεταν την προσωπικότητα του.

Η φιλία και η εκτίμηση του Κωνσταντίνου Τσάτσου προς τον Κωνσταντίνο Καραμανλή είναι γνωστή. Παρόλο που Κ. Καραμανλής δεν ταυτίστηκε απόλυτα με τη φιλοσοφία του Κ. Τσάτσου η εκτίμηση ήταν αμοιβαία και ο Τσάτσος υπηρέτησε ως υπουργός στις κυβερνήσεις του. Ο φόβος του κομμουνισμού αποτελούσε τον κεντρικό άξονα των πολιτικών και θεσμικών επίλογων του  Κ. Τσάτσου, ενώ ο Κ. Καραμανλής δεν πίστευε στην ιδεολογική απομόνωση και δεν είχε μιλήσει “για κομμουνι­στική απειλή ούτε για ανάγκη να περιορισθούν τα δικαιώματα των μη εθνικοφρόνων.” [1]

Ο Άγνωστος Καραμανλής  είναι ένα δοκίμιο που αποβλέπει σε μια ενδοσκόπηση της προσωπικότητας του Κ.  Καραμανλή. Μελετά τον Καραμανλή σαν προσωπικότητα, τον εσωτερικό άνθρωπο, το ήθος και τον χαρακτήρα. Πως, αυτός άνθρωπος, με αυτόν τον χαρακτήρα, έρχεται σε επαφή  και πως συνεργάζεται με τον κόσμο γύρω του.

To βιβλίο δεν είναι ιστορικό, ωστόσο o K. Τσάτσος αναφέρεται σε ορισμένα ιστορικά γεγονότα, κυρίως των ετών 1955-1967 που συνδέονται με το πρόσωπο του Καραμανλή, για να γίνει πιο πλήρης η σκιαγράφηση της προσωπικότητάς του και για να εξηγήσει την θέση του Καραμανλή μπρος στην Ευρώπη και τον κόσμο. Στο δοκίμιο περιλαμβάνονται και κάποιες επιστολές του Κ. Καραμανλή όπου εμφανίζεται η πολιτική σκέψη του.

Απόσπασμα από επιστολή του Κ. Καραμανλή το 1945

Δυο πράγματα στον Καραμανλή εντυπωσίασαν τον Κ. Τσάτσο. Πρώτα ότι η πολιτική πορεία του Καραμανλή ήταν ευθύγραμμη. Οι βασικές του αρχές και σκέψεις  ήταν οι ίδιες από την νεαρή του ηλικία, στην περίοδο της Κατοχής και ήταν πολύ προοδευτικότερες από εκείνες που επικρατούσαν στην παράταξη από την οποία προερχόταν.  Δεύτερον, την ενδεχόμενη πολιτική άνοδό του την αισθανόταν σαν κάτι φυσικό.

Το πήδημα από τη θέση του υπουργού, του πετυχημένου εκτελεστή, στη θέση του πρωθυπουργού μου φάνηκε ότι το έκανε χωρίς δυσκολία, διότι μέσα του το είχε εκτελέσει ήδη προ πολλού ….. Χωρίς να το δείχνη, χωρις να το διακηρύσση, αναγνώριζε στον εαυτό του την ιδιότητα του ηγέτη, σαν να είχε γεννηθη γι’ αυτή την αποστολή.

Ο Καραμανλής έζησε μια μοναχική ζωή. Ενσυνείδητα  και προμελετημένα είχε πλάσει την εμφάνισή του, αυστηρή, αινιγματική και δυσπρόσιτη για να κρατά τον τρίτο σε απόσταση.  Πίσω όμως από τη βιτρίνα του απρόσιτου, λακωνικού, ακόμη και αγριωπού πολιτικού ηγέτη υπήρχε ένας βαθύτατα συναισθηματικός άνθρωπος, που όμως δεν επέτρεπε να ξεφύγει τίποτε από μέσα του που θα μπορούσε να χαλάσει την εικόνα του εαυτού του, όπως την ήθελε ο ίδιος να παρουσιάζεται στους άλλους.

Ουσιαστικά,  ο Κ. Καραμανλής έκτισε απο πολύ νωρίς, αυτό που σήμερα ονομάζουμε πολιτικό branding. Μια εικόνα / προιόν (brand) δηλαδή που ενισχύει το κυρίαρχο αίσθημα και την εντύπωση που έχει το κοινό ή  ο λαός για έναν πολιτικό, και δημιουργεί – παρ’ όλα τα αρνητικά χαρακτηριστικά που αυτό το  πρόσωπο μπορεί να έχει – ένα αίσθημα και μια σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ του πολιτικού και του λαού.


[1] Ν. Αλιβιζάτος Ο Κ. Τσάτσος και το Σύνταγμα του 1952, 1947-1967.

Σεξουαλική παρενόχληση στο χώρο εργασίας

H υπόθεση του Ηarvey Weinstein ξαναέφερε στην επιφάνεια το ζήτημα της παρενόχλησης στο χώρο της εργασίας.

Παρά την αυξανόμενη συνειδητοποίηση του προβλήματος, η παρενόχληση και ο εκφοβισμός παραμένουν σημαντικά ζητήματα στο χώρο εργασίας. Η σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία μπορεί να πάρει πολλές μορφές, από ακατάλληλα και προσβλητικά σχόλια και αστεία, σε ανεπιθύμητη επαφή, αγκάλιασμα ή φιλιά και αιτήματα για σεξουαλικές χάρες.

Σύμφωνα με μια έρευνα του βρετανικού σωματείου εργαζομένων TUC, το 2016, από τις 1500 γυναίκες που ερωτήθηκαν, το 52% ανέφερe πρόβλημα παρενόχλησης. Επίσης διαπίστωσε ότι ένα τρίτο είχε υποστεί ανεπιθύμητα αστεία και ένα τέταρτο ανεπιθύμητο άγγιγμα.

9 στις 10 περιπτώσεις ο δράστης ήταν άνδρας. Σχεδόν μία στις πέντε γυναίκες (17%) δήλωσε ότι ήταν ο άμεσος προϊστάμενος τους ή κάποιος με άμεση δικαιοδοσία πάνω τους.

Περίπου το 79% των γυναικών που δήλωσαν ότι υπήρξαν θύματα σεξουαλικής παρενόχλησης δεν ενημέρωσαν τον εργοδότη τους. Οι κυριότεροι λόγοι που αναφέρθηκαν ήταν κυρίως ο φόβος ότι η αναφορά θα επηρέαζε 1) τις σχέσεις τους στην εργασία (28%), 2) τις προοπτικές σταδιοδρομίας τους (15%).

Η μόνη λύση να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο είναι να σταματήσουμε να φοβόμαστε. Μην διστάσετε να πείτε στο άτομο που σας παρενοχλεί ότι η συμπεριφορά του είναι απαράδεκτη και να σταματήσει αμέσως. 9 στις 10 φορές θα σταματήσει. Αν ανήκει στο 1% μην διστάσετε να τον καταγγείλετε.

Οι Τολμηρές Ιστορίες ενός Πολυσχιδή Ορθολογιστή

Η σχέση μου με τον Νίκου Δήμου ξεκινάει από παλιά, σχεδόν από τα εφηβικά μου χρόνια. Τον θεωρώ έναν από τους σπουδαιότερους Έλληνες συγγραφείς. Εχει γράψει 64 βιβλία και τα ενδιαφέροντα του είναι ανεξάντλητα.  Ο Νίκος Δήμου είναι σκεπτικιστής φιλόσοφος, ποιητής, δημοσιογράφος, φωτογράφος, μεταφραστής, blogger, φωτογράφος, κριτικός τεχνολογίας, και φυσικά γατόφιλος.

Ο Νίκος Δήμου είναι ευρέως γνωστός στο εξωτερικό, ίσως περισσότερο απ’ ότι είναι στην Ελλάδα.  Είναι ένας από τους πιο μεταφρασμένους Έλληνες συγγραφείς,

Η πολυπραγμοσύνη του, ένα από τα χαρακτηριστικά του Νίκου Δήμου που θαυμάζω, ενοχλεί τους Έλληνες. Πολλές φορές σοκάρει. Η τόλμη, η ευφυία και η ειλικρίνεια του, δεν αντέχονται εύκολα από τους συμπατριώτες μου.

Ο  Νίκος Δήμου είναι ένας από τους τρείς στοχαστής- και ο μόνος Έλληνας – που έχει επηρεάσει τον τρόπο σκέψης μου και έχει συμβάλει στην διαμόρφωση των απόψεων μου, ειδικά σε ότι αφορά την αξία της ελευθερίας.  Οι άλλοι δύο είναι ο Karl Popper και η Hannah Arendt.

Κατά περιόδους επανέρχομαι και ξαναδιαβάζω κάποιο από το παλαιότερα βιβλία του. Όταν πριν λίγες εβδομάδες βρέθηκα στην Αθήνα, βρήκα στην βιβλιοθήκη μου τις Τολμηρές Ιστορίες, ένα βιβλίο, που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Νεφέλη, το 1989. Πρόκειται για έντεκα σύντομες και τολμηρές – εξ’ ου και ο τίτλος – ιστορίες για χαμένους ερωτικούς παραδείσους. Ιστορίες που υμνούν τον ερωτισμό και την πορνογραφία ως τέχνη που απεικονίζει την ωραιότερη ίσως πλευρά του ανθρωπίνου βίου. Το διάβασα σε δύο ημέρες, με το ίδιο ενδιαφέρον, όταν το είχα πρωτοδιαβάσει, κάπου 25 χρόνια πριν.  Σχεδόν 30 χρόνια από την πρώτη έκδοση του και οι ιστορίες  του Νίκου Δήμου παραμένουν το ίδιο φρέσκες, άμεσες και τολμηρές.

‘Οταν με ρωτάνε για την κλιματική αλλαγή

Kαι έτσι ξαφνικά, εκεί που για δεκαετίες αντιμετώπιζα την δυσπιστία, την αμφισβήτηση την κοροϊδία, και την κάθε είδους ανοησία και θεωρία συνομωσίας, έφτασαν δύο καταστροφικοί τυφώνες για να εγερθεί το ενδιαφέρον των γνωστών μου στην Ελλάδα για την κλιματική αλλαγή.

Η αλήθεια είναι πως έχω κουραστεί να εξηγώ και να προσπαθώ να πείσω ανθρώπους που δεν έχουν καμμιά διάθεση να ακούσουν, πολύ περισσότερο να πεισθούν για την αξιοπιστία των επιστημονικών δεδομένων σχετικά με την κλιματική αλλαγή. Η αντιμετώπιση μου απέναντί τους είναι πλέον στωική.

Όταν με ρωτάνε, καταλήγω πάντα με την εξής πρόταση. Εκτός και αν κάποιοι τρελοί αποφασίσουν να χρησιμοποιήσουν πυρηνικά όπλα, για να αποδείξουν πόσο τρανοί είναι, η κλιματική αλλαγή αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την ανθρωπότητα, σε οικονομικό και ανθρωπιστικό επίπεδο.

Δεν εχουμε πουθενά να πάμε για να ξεφύγουμε, έχουμε μόνο ένα σπίτι, μικρό και εύθραυστο.


Image Credit: NOAA/CIRA

Oι Ασκήσεις Ελευθερίας του Νίκου Δήμου

Όταν ένας Αθηναίος κατηγόρησε τον Αναχάρση ότι είναι Σκύθης, αυτός απάντησε: «Εγώ ίσως πρέπει να ντρέπομαι για την πατρίδα μου, η δική σου όμως πατρίδα πρέπει να ντρέπεται για σένα».

Τον Νίκο Δήμου τον ανακάλυψα το 1977. ‘Εφηβη, μπερδεμένη, προσπαθούσα να ανακαλύψω τον εαυτό μου και τον κόσμο, μέσα από τα βιβλία. Δεν ήταν και ο καλύτερος  τρόπος, αλλά στην μπερδεμένη Αθήνα της μεταπολίτευσης, δεν είχαμε και πολλούς τρόπους διαθέσιμους. Η γραφόσουν σε καμμιά πολιτική νεολαία (ΔΑΠ-ΝΔΦΚ  και ΚΝΕ ήταν τότε στο φόρτε τους), ή το’ ριχνες στη μουσική και στο διάβασμα. Rock και βιβλία ήταν ο δικός μου τρόπος.   Όχι ότι ήμουν εντελώς απολιτίκ, δεν ήταν δυνατόν να είσαι νέος και απολιτικ στην Αθήνα του 1977, απλά, από τότε είχα μια αντιπάθεια σε οτιδήποτε είχε να κάνει με εξουσίες, εντάξεις κόμματα, παρατάξεις, παρέες, κ.λ.π.

Μια μέρα, ψαχουλεύοντας τα ράφια της  Πρωτοπορίας, βρήκα το Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας. Δεν ήξερα τίποτα για τον Νίκο Δήμου. Άνοιξα το βιβλίο και

Ορίζουμε σαν ευτυχία την (συνήθως προσωρινή) κατάσταση, όπου η πραγματικότητα συμπίπτει με τις επιθυμίες μας

Σε αναλογία, δυστυχία πρέπει να είναι η μη σύμπτωση ανάμεσα σε επιθυμία και πραγματικότητα.

Με άλλα λόγια, δυστυχία μπορούμε να ονομάσουμε την απόσταση ανάμεσα σε επιθυμία και πραγματικότητα.

Όσο μεγαλύτερη η απόσταση, τόσο πιο δυστυχισμένοι είμαστε.

Αξίωμα: Ένας Έλληνας κάνει ότι μπορεί για να μεγαλώσει το άνοιγμα ανάμεσα σε επιθυμία και πραγματικότητα.

Αυτό ήταν, κόλλησα. Αγόρασα το βιβλίο και πέρασα τις επόμενες ώρες χωμένη στις σελίδες του. Άρχισα μάλιστα να γραφω, σε ένα τετράδιο που, ευτυχώς, εχει χαθεί εδώ και δεκαετίες,  τους δικούς μου επαναστατικούς εφηβικούς αφορισμούς

Συνέχισα να διαβάζω το Νίκο Δήμου για αρκετά χρόνια. Κάποια στιγμή τον άφησα, πίστεψα ότι είχα πάρει ότι είχε να προσφέρει. Άρχισα να διαβάζω πιο σύνθετους, παλαιότερους και πιο νεώτερους, στοχαστές. Όταν έφυγα από την Ελλάδα, πήρα μαζί μου ελάχιστα αγαπημένα βιβλία, ένα από αυτά ήταν Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας.

Ο Νίκος Δήμου είναι ξεχωριστή περίπτωση συγγραφέα – στοχαστή. Μακριά από σχολές και ρεύματα, αυτό που χαρακτηρίζει το έργο του είναι η αγάπη για την ελευθερία. Η ελευθερία  για τον Δήμου είναι ανάγκη, είναι ηθική στάση ζωής. “Στη μία και μόνη αξία της ελευθερίας (όλων) εδράζεται κάθε άλλη πολιτική αρετή  – και η δικαιοσύνη.” Mόνο που πρέπει να γίνει κατανοητό ότι «η ελευθερία του άλλου» είναι εξίσου σημαντική με την δική μου.

Άρχισα να ξαναδιαβάζω τον Δήμου όταν ανακάλυψα την ηλεκτρονική ιστοσελίδα του. Και ξανακόλλησα. Κάθε φορά που βρίσκομαι στην Αθήνα ψάχνω να βρω τα βιβλία του. Πολλά είναι πλέον εξαντλημένα.  Πριν ένα-δυο χρόνια, σε ένα από τα ταξίδια μου στην Αθήνα,  βρήκα, σε ένα πάγκο με μεταχειρισμένα βιβλία, το Ασκήσεις Ελευθερίας, μια σειρά κειμένων, από τα μέσα περίπου του 1970ς μέχρι και το 2005. Πρόκειται για μια καταγραφή απόψεων και θέσεων για την Ελευθερία και τον ολοκληρωτισμό,  τον εθνικισμό και το ρατσισμό, τη μισαλλοδοξία και τον ορθολογισμό.

Τους τελευταίους μήνες, το χέρι μου πήγαινε συνεχώς στο ράφι που βρίσκεται τοποθετημένο. Το έβγαζα, το ξεφύλλιζα, το άφηνα, και  άντε πάλι από την αρχή.

Αυτόν τον Αύγουστο όμως δεν το άφησα. Το πήρα και άρχισα να το διαβάζω. Η χρονική περίοδος δεν είναι τυχαία. Η οικονομική κρίση έφερε στο φως,  μια κοινωνία που αν την ξαπλώναμε στο ντιβάνι του ψυχαναλυτή, θα ξεδιπλώναμε μια ασταθή και διχασμένη προσωπικότητα – με κύρια χαρακτηριστικά την  έλλειψη ανοχής, την ανασφάλεια και αρκετές φορές την παράνοια.

Το Ασκήσεις Ελευθερίας είναι μια ανθολογία κειμένων, αναλύσεις, φιλοσοφικά και πολιτικά δοκίμια, ημερολογιακά επίκαιρα, που γράφτηκαν από τα μέσα περίπου του 1970 μέχρι και το 2005. Πρόκειται για μια καταγραφή απόψεων και θέσεων για την Ελευθερία και τον ολοκληρωτισμό,  τον εθνικισμό και το ρατσισμό, τη φενάκη του έθνους και τη βία. τη μισαλλοδοξία και τον ορθολογισμό.  Είναι μια ιδιότυπη ιστορία γεγονότων και ιδεών της μεταπολιτευτικής Ελλάδας.

Το διάβασα, κυρίως, για να θυμηθώ και να καταλάβω.  Γιατί φτάσαμε εδώ που φτάσαμε. Γιατί φερόμαστε σαν κακομαθημένα παιδιά , περιμένοντας ‘ειδική μεταχείριση’ από τους πάντες. Γιατί ψηφίζουμε αυτούς που ψηφίζουμε. Και γιατί σήμερα, έχουμε αυτή την ευτελή κυβέρνηση.

Εκλεισα το βιβλίο και ένα αόρατο ερωτηματικό έμεινε στο τέλος. Αυτό το ερωτηματικό είναι η ελευθερία μου.

Όταν ανήκεις μόνο στον εαυτό σου

To πάθος του ανήκειν δεν το έζησα ποτέ, ούτε ποτέ το κατάλαβα. Κατά αραία και μικρά διαστήματα συμμετείχα σε πολιτικές ή περιβαλλοντολογικές ομάδες, όχι γιατί ένιωθα ότι ανήκα, αλλά γιατί πίστευα ότι από εκεί θα μπορούσα να δώσω την μάχη για αυτά τα οποία πίστευα. Η ιδεοληψία, η εμμονή, ο φανατισμός, απ’ όπου κι αν προέρχονται, με απωθούν.

Με τα χρόνια, οι αντιπάθεια μου για κόμματα, παρατάξεις, παρέες, και κάθε είδους σωματείο, γίνεται όλο και πιο βαθιά. Εχω εντελώς περιθωριοποιηθεί.

Βαρέθηκα και τις αντιπαραθέσεις, ιδιαίτερα με ανθρώπους που δεν είναι διατεθειμένοι να ακούσουν και, ακόμα πιο δύσκολο, να καταλάβουν, αυτό που λες. Κάθε προσπάθεια να έχεις έναν διάλογο, είναι διαβρωτική για τη σκέψη και χάσιμο χρόνου.  ‘Η θα σου κολλήσουν μια ταμπέλα, οπότε ότι κι αν πεις θεωρείται αναμενόμενο και δεδομένο, ή θα είναι οπαδοί μιας συγκεκριμένης παράταξης ή ιδεολογίας, οπότε θα διαφωνήσουν, χωρίς καν να κάνουν το κόπο να σε ακούσουν, ή να διαβάσουν αυτά που γράφεις.

Κάθε προσπάθεια ουσιαστικού διαλόγου καταλήγει να θυμίζει ποδοσφαιρική αντιπαράθεση. Ολυμπιακός vs Παναθηναικός.  Συνθήματα, παλαιολιθικές ατάκες και στερεότυπα, λες και ο κόσμος δεν εχει αλλάξει καθόλου τα τελευταία σαράντα χρόνια.

Page 1 of 4

@ Maquina Lectora, 2017 & All rights reserved