Maquina Lectora

Notes of a curious mind

Category: Ελληνικά (In Greek) (Page 2 of 3)

Η έξαρση Της Πεταλούδας – Ποιητική συλλογή από τον Αγαθάγγελο Σταυρόπουλο

O Robert Frost περιγράφει με τον καλύτερο τρόπο αυτό που νιώθω για την ποίηση. Είναι «αυτό που χάνεται στη μετάφραση». Η σχέση μου μαζί της είναι ασυνεχής και πειραματική. Προσπαθώ να αδειάσω το μυαλό μου από σκέψεις και δοκιμάζω τις επιδράσεις της, αισθητικές και συναισθηματικές.

Η Έξαρση της Πεταλούδας  που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Οδός Πανός το 2016 είναι η πρώτη ποιητική συλλογή του Αγαθάγγελου Σταυρόπουλου. Τα είκοσι-δύο ποιήματα της συλλογής έχουν  ένα εσωτερικό, ελεύθερο ρυθμό, είναι μια εξωτερίκευση συναισθημάτων, μια συνεχής αναζήτηση με έμφαση σε μικρές στιγμές. Ταυτόχρονα είναι μια αποτύπωση υπαρξιακών ανησυχιών και  προβληματισμών, για την φιλία, τον έρωτα, τη ζωή.

Η φύση είναι ο χώρος της ομορφιάς  και της αλήθειας, ένα ανεξάντλητο πεδίο προς εξερεύνηση. Μέσω της φύσης και της εξερεύνησης ο άνθρωπος βρίσκει τον εαυτό του, εξελίσσεται. Τα πάντα αποτελούν δυνάμει ερεθίσματα, κάθε ταξίδι, κάθε περιήγηση, κάθε πόλη, κάθε αίσθηση, αφήνουν το αποτύπωμα τους, γίνονται ένα κράμα εμπειριών και συναισθημάτων, σχεδόν καθοδηγούν την παρουσία  και το προορισμό του ατόμου στη ζωή.

Read More

δύο μόνο δάκρυα από τον Μίμη Ανδρουλάκη.

Το δύο μόνο δάκρυα είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία του Μίμη Ανδρουλάκη. Πρόκειται για ένα  καταιγιστικό βιβλίο με θέμα τις μεγάλες μεταστροφές της τύχης, ένα βιβλίο που ισορροπεί, με επιτυχία,  ανάμεσα στο ντοκουμέντο και στην λογοτεχνία. Μια ιλλιγιώδης αφήγηση που εμπλέκει το παρελθόν με το παρόν και επεκτείνεται στο μέλλον.  στην αφήγηση εμπλέκονται η Αίντα του Verdi, η Αλεξάνδρεια και η Καρχηδόνα, ο Άρης Βελουχιώτης και o Ηλίας Τσιριμώκος. Πρόσωπα της αρχαότητας όπως ο ιστορικός Πολύβιος, αντικατοπτρίζονται σε πρόσωπα σημερινά.  Ο Ανδρουλάκης δανείζεται γεγονότα και πρόσωπα από το παρελθόν  για να αναδείξει στιγμές που βρίσκονται στο μεταίχμιο της ιστορίας, εκεί όπου «υπό την επήρεια των ανέμων της ευημερίας» τα όνειρα και ελπίδες αναπτερώνονται, και ξαφνικά συμβαίνει κατι το αστάθμητο και απρόβλεπτο και όλα γκρεμίζονται.

Πρωταγωνιστής του βιβλίου ο καθηγητής Κωστής, ένας σοφός Έλληνας διανοούμενος που ταυτίζεται με τον Έλληνα ιστορικό της Ρωμαιοκρατίας Πολύβιο που υποστήριζε την, αντίληψη για την «κυκλικότητα» της Ιστορίας, δηλαδή, την «εναλλαγή ανόδου και πτώσης ως το πεπρωμένο των μεγάλων λαών». Μια αντίληψη που παραμένει επίκαιρη ακόμη και σήμερα. Λιγότερο ίσως γνωστό είναι ότι η θεωρία του Πολύβιου περί της «μικτής συνταγματικής τάξης», επηρέασε τους Ιδρυτές Πατέρες όταν συνέταξαν τη Διακήρυξη της Αμερικανικής Ανεξαρτησίας.

Read More

‘Κάτι θα γίνει, θα δεις’ από το Χρήστο Οικονόμου

‘Η αλήθεια της ιστορίας δεν κρίνεται από τη συνάφειά της με την πραγματικότητα αλλά από το ήθος της.’

Δεκάξι ιστορίες από τα Καμίνια, τη Νίκαια, τη Δραπετσώνα και το Πέραμα. Ιστορίες που μοιάζουν να έρχονται από άλλες εποχές, με θέμα τη φτώχια, υλική αλλά κυρίως ψυχική. 

Η φτώχια στις μικρές ιστορίες του Χρήστου Οικονόμου δεν  είναι ίδια με την φτώχια της Ελλάδας  στις δεκαετίες του 1950 και 1960. Η φτώχια του 21ου αιώνα είναι πρόστυχη, κυνική, ταπεινωτική, περιορίζει ασφυκτικά τα όρια της ζωής. Κάποιοι παλεύουν να ξεφύγουν από τη μιζέρια που τους περικλείει, άλλοι συνθλίβονται από το βάρος της τραγικής πραγματικότητας και από δουλειές που δεν έχουν κανένα νόημα, για κάποιους  ο φόβος της πραγματικότητας μετατρέπεται σε μίσος και αυτοκαταστροφή, άλλοι βρίσκουν καταφύγιο στο παρελθόν, η νοσταλγία γίνεται η αιτία της δυστυχίας τους.

Ανθρώπινες σχέσεις, οικογενειακοί δεσμοί, ανθεκτικοί, και συγχρόνως καταπιεστικοί, δεσμοί που μπορούν να σώσουν αλλά και να συνθλίψουν, οι οικογένειες είναι “σαν ένα νύχι που μεγάλωσε ανάποδα και μπήχτηκε βαθιά στο κρέας και μαυρίζει. … Αλλά οι οικογένειες δεν έχουν πόδια. Δεν είναι σκυλιά οι οικογένειες. Δεν ξέρω τι είναι. Φίδια ίσως.”  Σε τυλίγουν και σε σφίγγουν.

 H γραφή του Οικονόμου είναι λυρική, λιτή και ταυτόχρονα γοητευτική. Η αίσθηση στο ξεκίνημα του βιβλίου είναι σοκαριστική, σαν να χτυπάει γροθιά στο στομάχι. Πρός το τέλος η ανάγνωση γίνεται λίγο κουραστική, ίσως επειδή οι καλύτερες ιστορίες βρίσκονται στην αρχή του βιβλίου.

Επτά πόλεμοι, τέσσερις εμφύλιοι, επτά πτωχεύσεις, 1821-2016 του Γιώργου Β. Δερτιλή

Σε λίγα χρόνια η σύγχρονη Ελλάδα θα εορτάσει τα 200 χρόνια ανεξαρτησίας.  Σε αυτή την περίοδο των δυο αιώνων θα γνωρίσει μα σειρά από γεγονότα τραυματικά, πολύνεκρους πολέμους, φρικιαστικούς εμφυλίους, και  κρίσεις που οδήγησαν στην ένδεια. Συγκεκριμένα, επτά πολέμους, τέσσερις εμφυλίους και επτά πτωχεύσεις, μαζί με την τρέχουσα.

Στο σύντομο, αλλά εξαιρετικά περιεκτικό βιβλίο ‘Επτά πόλεμοι, τέσσερις εμφύλιοι, επτά πτωχεύσεις, 1821-2016΄, το τελευταίο του όπως ο ίδιος αναφέρει, ο ιστορικός Γιώργος Β. Δερτιλής,  εξηγεί τις πρωταρχικές δυνάμεις και μια αλληλουχία από παρεμφερείς και επαναλαμβανόμενες αιτίες και συνέπειες  που έχουν οδηγήσει σε ένα φαύλο κύκλο, ή σε μία μια «φαύλη σπείρα», όπως αναφέρει, όπου η Ελλάδα, φαίνεται να «στροβιλίζεται κατά κάποιο τρόπο γύρω από τον άξονα πόλεμος-πτώχευση, οδηγώντας συνήθως σε αναδιοργάνωση του χρέους υπό διεθνή δημοσιονομικό έλεγχο. Έπειτα από μια δύσκολη οικονομική ανάπτυξη ενεργοποιεί αργά ή γρήγορα μια νέα αλληλουχία υπερχρέωσης και εξοπλισμών, που οδηγεί στην επόμενη πτώχευση ή στον επόμενο πόλεμο ή και στα δύο.»

Η πρωταρχικές δυνάμεις που έθεσε σε κίνηση αυτή τη σπείρα είναι ο εθνικισμός και το «αδελφοκτόνο σύνδρομο του Κάιν» που οδήγησε στον πρώτο εμφύλιο πόλεμο. Από εκεί και πέρα άλλες δυνάμεις, παγιωμένες από αξίες, νοοτροπίες και πρακτικές της ελληνικής κοινωνίας συλλειτουργούσαν για να κινούν τη σπείρα. Οι κυριότερες από αυτές, είναι η εμφυλιοπολεμική δημαγωγία των κυριαρχεί στις σχέσεις των διάφορων κοινωνικών ομάδων, μεταξύ τους, και με τις εκάστοτε  ηγεσίες, και η σχέση πατρωνίας και προστασίας, μέσω των πελατειακών δικτυώσεων,  που αναπτύσσουν οι ηγεσίες με τις ομάδες των οπαδών τους. Η κατάσταση επιδεινώνεται από την λήθη και  την αμάθεια που δεν περιορίζεται απλά στην άγνοια της ιστορίας. Η συσσωρευμένη έλλειψη παιδείας και ιστορικής συνείδησης, έχουν αφήσει τον πολίτη στο έλεος αμόρφωτων και ανόητων  ανθρώπων που αλαλάζουν και αλληλοκατηγορούνται στις οθόνες της τηλεόρασης και στα έδρανα της βουλής.

Το κυριότερο και αμεσότερο αίτιο της σημερινής κρίσης, σύμφωνα με τον Δερτιλή, είναι το τραύμα του πιο προσφάτου και αγριότερου εμφυλίου πολέμου της νεοελληνικής Ιστορίας, ένα τραύμα που δεν λέει να κλείσει.  Ο συγγραφέας ωστόσο τελειώνει το βιβλίο με μια νότα «μετρημένης αισιοδοξίας». Η αναστροφή της πορείας, μπορεί να είναι μακριά και επώδυνη αλλά θα υπάρξει, με κάποιες προυποθέσεις. Οι γρήγορες μεταρρυθμίσεις είναι αναγκαίες ώστε να βελτιώσει η Ελλάδα τις προσδοκίες για την οικονομία της και να βγει από την κρίση.  Η δεύτερη προυπόθεση είναι να μην εμπλακεί η χώρα σε προβλήματα του γεωπολιτικού της περιβάλλοντος. Τέλος, για να σταματήσει αυτή η φαύλη σπείρα χρειαζεται κατι πολύ σημαντικότερο. Παιδεία, «που θα ξαναδώσει στα παιδιά της την κριτική, σφαιρική και ανθρωπιστική παιδεία για να γίνουν καλοί πολίτες και δημιουργικοί άνθρωποι.»

Tα αστραφτερά πεδία της Σώτης Τριανταφύλλου

Δυσκολεύομαι να χαρακτηρίσω το τελευταίο βιβλίο της Σώτης Τριανταφύλλου. Ως συνήθως είναι πολύ διαφορετικό από τα προηγούμενα.  Η ίδια γράφει ότι είναι μια περιδιάβαση σε πόλεις, μουσικές, βιβλία.  Σημειώσεις για την πολιτική, τις διεθνείς σχέσεις, την πολυπολιτισμικότητα.  Δεν είναι ημερολόγιο, ούτε κάποιου είδους βιογραφία. Είναι ένα βιβλίο-αμάλγαμα με σκέψεις, αναμνήσεις, ένα βιβλίο περιπλανήσεων, φυσικών και νοητών.

Σκέφτομαι αν μου άρεσε. Όσο περισσότερο το σκέφτομαι τόσο περισσότερο νομίζω η έκφραση ‘μου άρεσε’, δεν ταιριάζει στα Αστραφτερά Πεδία, δεν ταιριάζει στα βιβλία της Σώτης Τριανταφύλλου, είναι λάθος. Κοιτάζω πάλι τις σημειώσεις μου, είναι πολλές και πυκνές.  Υπάρχει κατι που με ενώνει με την Σώτη, δεν την ξέρω, αλλά είναι σαν να την ξέρω,  τη νιώθω τόσο κοντά μου, που πάντα την λέω Σώτη. Ίσως είναι το γράψιμο της,  απλό, ειλικρινές  και άμεσο, σε φέρνει κοντά της, σε γοητεύει.

Ίσως να είναι κάποιες κοινές εμπειρίες και παραστάσεις, στα βιβλία της φαίνεται να περιγράφει κομμάτια της δικής μου ζωής.  Ίσως  να είναι η περιπλάνηση, τα κοινά αναγνώσματα, το rock n roll. Στο τέλος δεν εχει σημασία, το σημαντικό είναι ότι η Σώτη μπορεί να συγκινεί, να προβληματίζει, σε προκαλεί να σκέφτεσαι, να μπεις στην ουσία των πράγματων. Αυτό το τελευταίο βέβαια μόνο αν θέλησεις να αφήσεις πίσω σου τη φασαρία και το σκουπίδι του ημερήσιου τύπου και των social media και μπεις στο κόπο  να κουραστείς για να σκεφτείς.

./.

Αυτό το σημείωμα γράφτηκε τις μεταμεσονύχτιες ώρες. Μόλις είχα διαβάσει ένα μακροσκελές άρθρο του Jan-Werner Müller για τον λαϊκισμό και τους λαϊκιστές, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρώπη.  Αντί να κοιμηθώ σκέφτηκα τη Σώτη.

Το ξαναδιάβασα το πρωί και αποφάσισα να το αφήσω όπως ήταν. Ένα μεταμεσονύχτιο σημείωμα.

Πλουραλισμός, Πολυπολιτισμικότητα, Ενσωμάτωση, Αφομοίωση

‘Η πολυπολιτισμικότητα όχι μόνο διαφέρει από τον πλουραλισμό και από την  τάση και επιθυμία της ενσωμάτωσης, αλλά είναι το αντίθετό τους’, γράφει η  Σώτη Τριανταφύλλου στο δοκίμιο της Πλουραλισμός, πολυπολιτισμικότητα, ενσωμάτωση, αφομοίωση: Σημειώσεις για τη σύγχρονη ανοιχτή κοινωνία (εκδόσεις Πατάκης).

Η μετανάστευση και η ενσωμάτωση των ‘πολιτισμικά ξένων’,  είναι ένα από τα πιο σημαντικά και πιο αμφισβητήσιμα θέματα στην Ευρώπη σήμερα. Η δημογραφική έκρηξη, η κήρυξη ιερών πολέμων και η εξάπλωση του ισλαμικού φονταμενταλισμού, δείχνουν ότι οι πρακτικές της  πολυπολιτισμικότητας που εφαρμόστηκαν  ήδη από την δεκαετία του 1980, όχι μόνο δεν κατάφεραν να ενσωματώσουν τους μετανάστες, αλλά αποτελούν και μία από τις αίτιες των κοινωνικών δεινών σήμερα στην Ευρώπη.

Η Σωτηροπούλου ασκεί δριμεία κριτική στην πολιτική της πολυπολιτισμικότητας. Η πολυπολιτισμικότητα οικοδομείται πάνω σε ‘συσσωρευμένα σχίσματα’ και γι΄ αυτό χωρίζει, δημιουργεί αποξενωνόμενες κοινότητες και ‘ενισχυμένες ταυτότητες’, (αναγεννημένους Τριανταφύλλουχριστιανούς, νεοφώτιστους μουσουλμάνους, κλπ).  Η αποτυχία της ενσωμάτωσης πρέπει να αποδοθεί, σε μεγάλο βαθμό, στην επιβολή από τις δυτικές κυβερνήσεις ενός λανθασμένου πολυπολιτισμικού μοντέλου. Κοντολογίς, «η επιμονή για τον σεβασμό του Άλλου», οδήγησε σε παραμόρφωση της πραγματικότητας που επιδεινώθηκε από την αβάσιμη εκτίμηση ότι όλοι οι πολιτισμοί είναι ίσοι και σε πιο ακραία μορφή, από την απόρριψη του δυτικού πολιτισμού και στην καταγγελία του ως πηγής δυστυχίας της ανθρωπότητας. Επιπλέον, η πολυπολιτισμικότητα αντί να καταπολεμά τον εθνικισμό, (ο όρος εθνικισμός χρησιμοποιείται όχι με την αγωνιστική έννοια, αλλά ως την πολιτική αρχή σύμφωνα με την οποία η πολιτική και η εθνική μονάδα πρέπει να ταυτίζονται), «ενθαρρύνει τα εθνικιστικά κινήματα των μεταναστευτικών ομάδων, ενώ συγχρόνως δημιουργεί πρόσφορα έδαφος για την ανάπτυξη εθνικιστικών τάσεων από την πλευρά των πολιτών των χωρών της υποδοχής.»

Μια από τις βασικές θέσεις του δοκιμίου είναι ότι δεν μπορούμε να προχωρήσουμε στην εφαρμογή πολιτικής αν πρώτα δεν αποδεχτούμε ότι κάποιοι  πολιτισμοί είναι ανώτεροι από άλλους και δεν αναγνωρίσουμε την ανωτερότητα της φιλελεύθερης δυτικής δημοκρατίας έναντι άλλων συστημάτων. Η συγγραφέας προσεγγίζει τον όρο ‘πολιτισμό’ ώς το «σύνολο των διαφοροποιητικών στοιχείων, πνευματικών και υλικών, διανοητικών και συναισθηματικών που χαρακτηρίζουν και κοινωνία ή μια κοινωνική ομάδα».  Υπό αυτή την έννοια, οι  διαφορετικές κουλτούρες (διαφορετικά φαγητά, έθιμα, τελετουργίες, κλπ ) δεν αποτελούν πολιτισμό.

Η πολυπολιτισμικότητα δεν είναι ή συνέχεια του πλουραλισμού, αλλά η άρνησή του, υποστηρίζει η Σώτη Τριανταφύλλου, που τάσσεται υπέρ του τελευταίου. Ο πλουραλισμός, ενώνει, απαλύνει τις διαφορές και τις ταυτότητες που συναντά,  γεφυρώνει και αναμειγνύει τις διαφορές.. Ο πλουραλισμός είναι το αποτέλεσμα ενός συνδυασμού ιστορικών εξελίξεων, πληθυσμιακών μετακινήσεων, και συνεχούς αλλαγής των αντιλήψεων των ανθρώπων, επιδιώκει, την αποδοχή αφενός του δικαιώματος του ανθρώπου στη διαφορετικότητα και αφετέρου της ανοχής απέναντι στη διαφορετικότητα. Μια πλουραλιστική κοινωνία, είναι ανοιχτή, ποικιλόμορφη και ανεκτική; άνθρωποι διαφορετικοί μεταξύ τους – είτε αυτό είναι φυλή, θρησκεία, σεξουαλικός προσανατολισμός, μπορούν να ζήσουν αρμονικά μαζί.

Στις σχεδόν τετρακόσιες σελίδες του βιβλίου, η Σωτηροπούλου εξηγεί αναλυτικά τις τέσσερεις λέξεις του τίτλου και προτείνει κάποιες λύσεις που θα βοηθήσουν στην αφομοίωση των μεταναστών και την ενεργή συμμετοχή τους στην δημόσια ζωή μιας κοινότητας.

Σε με περίοδο που καλούμαστε να υπερασπίσουμε τον τρόπο ζωής  μας, την Ευρώπη και τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, τα δικαιώματά μας και τις ελευθερίες μας, η Σώτη Τριανταφύλλου μας εχει χαρίσει ένα σημαντικό και εξαιρετικά τεκμηριωμένο βιβλίο με πολλές και χρήσιμες  υποσημειώσεις, και μεγάλη βιβλιογραφία.

Page 2 of 3

@ Maquina Lectora, 2017 & All rights reserved