«Δεν νομίζω ότι υπήρξα μεγάλος. Φαίνομαι ίσως μεγάλος, γιατί δεν είχα άξιους αντιπάλους.»

Κωνσταντίνος Καραμανλής

Πρωτοδιάβασα  το  Ο Άγνωστος Καραμανλής του Κωνσταντίνου Τσάτσου το 1984. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έκτιε την πρώτη του προεδρική θητεία (μέχρι το 1985 που τον  διαδέχθηκε ο Χρήστος Σαρτζετάκης). Δεν είμαι σίγουρη ότι είχα τότε αξιολογήσει σωστά ούτε το βιβλίο, ούτε ειχα σκεφτεί αρκετά για τον Κ. Καραμανλή. Κάποια πράγματα απαιτούν μια  απόσταση και  μια ωριμότητα, τόσο χρονική όσο και συναισθηματική.  Το να  διαβάζεις για έναν πολιτικό, όταν ακόμα αυτός βρίσκεται εν ζωή, σε μια εποχή έντονων μεταβολών τόσο σε επίπεδο κοινωνικών συμπεριφορών όσο και σε επίπεδο πολιτικών και διοικητικών θεσμών, ίσως  να μην ειναι και  ο καλύτερος τρόπος να αποτιμήσεις την πορεία, το πολιτικό έργο και τον χαρακτήρα ενός πολιτικού.

Οι αυταπάτες, οι παλινωδίες και οι λαϊκίστικες εξάρσεις των τελευταίων χρόνων, με έκαναν να γυρίσω πίσω,  να ξαναδιαβάσω για το παρελθόν, όχι τόσο για να καταλάβω το παρόν, αλλά περισσότερο για να θυμηθώ και να ξαναγνωρίσω έναν από τους ανθρώπους που διαμόρφωσε την νεώτερη πολιτική πορεία της χώρας και που ξεχώρισε για τον πολιτικό πραγματισμό του, αλλα και για τα στοιχεία, θετικά και αρνητικά, που συνέθεταν την προσωπικότητα του.

Η φιλία και η εκτίμηση του Κωνσταντίνου Τσάτσου προς τον Κωνσταντίνο Καραμανλή είναι γνωστή. Παρόλο που Κ. Καραμανλής δεν ταυτίστηκε απόλυτα με τη φιλοσοφία του Κ. Τσάτσου η εκτίμηση ήταν αμοιβαία και ο Τσάτσος υπηρέτησε ως υπουργός στις κυβερνήσεις του. Ο φόβος του κομμουνισμού αποτελούσε τον κεντρικό άξονα των πολιτικών και θεσμικών επίλογων του  Κ. Τσάτσου, ενώ ο Κ. Καραμανλής δεν πίστευε στην ιδεολογική απομόνωση και δεν είχε μιλήσει “για κομμουνι­στική απειλή ούτε για ανάγκη να περιορισθούν τα δικαιώματα των μη εθνικοφρόνων.” [1]

Ο Άγνωστος Καραμανλής  είναι ένα δοκίμιο που αποβλέπει σε μια ενδοσκόπηση της προσωπικότητας του Κ.  Καραμανλή. Μελετά τον Καραμανλή σαν προσωπικότητα, τον εσωτερικό άνθρωπο, το ήθος και τον χαρακτήρα. Πως, αυτός άνθρωπος, με αυτόν τον χαρακτήρα, έρχεται σε επαφή  και πως συνεργάζεται με τον κόσμο γύρω του.

To βιβλίο δεν είναι ιστορικό, ωστόσο o K. Τσάτσος αναφέρεται σε ορισμένα ιστορικά γεγονότα, κυρίως των ετών 1955-1967 που συνδέονται με το πρόσωπο του Καραμανλή, για να γίνει πιο πλήρης η σκιαγράφηση της προσωπικότητάς του και για να εξηγήσει την θέση του Καραμανλή μπρος στην Ευρώπη και τον κόσμο. Στο δοκίμιο περιλαμβάνονται και κάποιες επιστολές του Κ. Καραμανλή όπου εμφανίζεται η πολιτική σκέψη του.

Απόσπασμα από επιστολή του Κ. Καραμανλή το 1945

Δυο πράγματα στον Καραμανλή εντυπωσίασαν τον Κ. Τσάτσο. Πρώτα ότι η πολιτική πορεία του Καραμανλή ήταν ευθύγραμμη. Οι βασικές του αρχές και σκέψεις  ήταν οι ίδιες από την νεαρή του ηλικία, στην περίοδο της Κατοχής και ήταν πολύ προοδευτικότερες από εκείνες που επικρατούσαν στην παράταξη από την οποία προερχόταν.  Δεύτερον, την ενδεχόμενη πολιτική άνοδό του την αισθανόταν σαν κάτι φυσικό.

Το πήδημα από τη θέση του υπουργού, του πετυχημένου εκτελεστή, στη θέση του πρωθυπουργού μου φάνηκε ότι το έκανε χωρίς δυσκολία, διότι μέσα του το είχε εκτελέσει ήδη προ πολλού ….. Χωρίς να το δείχνη, χωρις να το διακηρύσση, αναγνώριζε στον εαυτό του την ιδιότητα του ηγέτη, σαν να είχε γεννηθη γι’ αυτή την αποστολή.

Ο Καραμανλής έζησε μια μοναχική ζωή. Ενσυνείδητα  και προμελετημένα είχε πλάσει την εμφάνισή του, αυστηρή, αινιγματική και δυσπρόσιτη για να κρατά τον τρίτο σε απόσταση.  Πίσω όμως από τη βιτρίνα του απρόσιτου, λακωνικού, ακόμη και αγριωπού πολιτικού ηγέτη υπήρχε ένας βαθύτατα συναισθηματικός άνθρωπος, που όμως δεν επέτρεπε να ξεφύγει τίποτε από μέσα του που θα μπορούσε να χαλάσει την εικόνα του εαυτού του, όπως την ήθελε ο ίδιος να παρουσιάζεται στους άλλους.

Ουσιαστικά,  ο Κ. Καραμανλής έκτισε απο πολύ νωρίς, αυτό που σήμερα ονομάζουμε πολιτικό branding. Μια εικόνα / προιόν (brand) δηλαδή που ενισχύει το κυρίαρχο αίσθημα και την εντύπωση που έχει το κοινό ή  ο λαός για έναν πολιτικό, και δημιουργεί – παρ’ όλα τα αρνητικά χαρακτηριστικά που αυτό το  πρόσωπο μπορεί να έχει – ένα αίσθημα και μια σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ του πολιτικού και του λαού.


[1] Ν. Αλιβιζάτος Ο Κ. Τσάτσος και το Σύνταγμα του 1952, 1947-1967.