Όταν ένας Αθηναίος κατηγόρησε τον Αναχάρση ότι είναι Σκύθης, αυτός απάντησε: «Εγώ ίσως πρέπει να ντρέπομαι για την πατρίδα μου, η δική σου όμως πατρίδα πρέπει να ντρέπεται για σένα».

Τον Νίκο Δήμου τον ανακάλυψα το 1977. ‘Εφηβη, μπερδεμένη, προσπαθούσα να ανακαλύψω τον εαυτό μου και τον κόσμο, μέσα από τα βιβλία. Δεν ήταν και ο καλύτερος  τρόπος, αλλά στην μπερδεμένη Αθήνα της μεταπολίτευσης, δεν είχαμε και πολλούς τρόπους διαθέσιμους. Η γραφόσουν σε καμμιά πολιτική νεολαία (ΔΑΠ-ΝΔΦΚ  και ΚΝΕ ήταν τότε στο φόρτε τους), ή το’ ριχνες στη μουσική και στο διάβασμα. Rock και βιβλία ήταν ο δικός μου τρόπος.   Όχι ότι ήμουν εντελώς απολιτίκ, δεν ήταν δυνατόν να είσαι νέος και απολιτικ στην Αθήνα του 1977, απλά, από τότε είχα μια αντιπάθεια σε οτιδήποτε είχε να κάνει με εξουσίες, εντάξεις κόμματα, παρατάξεις, παρέες, κ.λ.π.

Μια μέρα, ψαχουλεύοντας τα ράφια της  Πρωτοπορίας, βρήκα το Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας. Δεν ήξερα τίποτα για τον Νίκο Δήμου. Άνοιξα το βιβλίο και

Ορίζουμε σαν ευτυχία την (συνήθως προσωρινή) κατάσταση, όπου η πραγματικότητα συμπίπτει με τις επιθυμίες μας

Σε αναλογία, δυστυχία πρέπει να είναι η μη σύμπτωση ανάμεσα σε επιθυμία και πραγματικότητα.

Με άλλα λόγια, δυστυχία μπορούμε να ονομάσουμε την απόσταση ανάμεσα σε επιθυμία και πραγματικότητα.

Όσο μεγαλύτερη η απόσταση, τόσο πιο δυστυχισμένοι είμαστε.

Αξίωμα: Ένας Έλληνας κάνει ότι μπορεί για να μεγαλώσει το άνοιγμα ανάμεσα σε επιθυμία και πραγματικότητα.

Αυτό ήταν, κόλλησα. Αγόρασα το βιβλίο και πέρασα τις επόμενες ώρες χωμένη στις σελίδες του. Άρχισα μάλιστα να γραφω, σε ένα τετράδιο που, ευτυχώς, εχει χαθεί εδώ και δεκαετίες,  τους δικούς μου επαναστατικούς εφηβικούς αφορισμούς

Συνέχισα να διαβάζω το Νίκο Δήμου για αρκετά χρόνια. Κάποια στιγμή τον άφησα, πίστεψα ότι είχα πάρει ότι είχε να προσφέρει. Άρχισα να διαβάζω πιο σύνθετους, παλαιότερους και πιο νεώτερους, στοχαστές. Όταν έφυγα από την Ελλάδα, πήρα μαζί μου ελάχιστα αγαπημένα βιβλία, ένα από αυτά ήταν Η Δυστυχία του να είσαι Έλληνας.

Ο Νίκος Δήμου είναι ξεχωριστή περίπτωση συγγραφέα – στοχαστή. Μακριά από σχολές και ρεύματα, αυτό που χαρακτηρίζει το έργο του είναι η αγάπη για την ελευθερία. Η ελευθερία  για τον Δήμου είναι ανάγκη, είναι ηθική στάση ζωής. “Στη μία και μόνη αξία της ελευθερίας (όλων) εδράζεται κάθε άλλη πολιτική αρετή  – και η δικαιοσύνη.” Mόνο που πρέπει να γίνει κατανοητό ότι «η ελευθερία του άλλου» είναι εξίσου σημαντική με την δική μου.

Άρχισα να ξαναδιαβάζω τον Δήμου όταν ανακάλυψα την ηλεκτρονική ιστοσελίδα του. Και ξανακόλλησα. Κάθε φορά που βρίσκομαι στην Αθήνα ψάχνω να βρω τα βιβλία του. Πολλά είναι πλέον εξαντλημένα.  Πριν ένα-δυο χρόνια, σε ένα από τα ταξίδια μου στην Αθήνα,  βρήκα, σε ένα πάγκο με μεταχειρισμένα βιβλία, το Ασκήσεις Ελευθερίας, μια σειρά κειμένων, από τα μέσα περίπου του 1970ς μέχρι και το 2005. Πρόκειται για μια καταγραφή απόψεων και θέσεων για την Ελευθερία και τον ολοκληρωτισμό,  τον εθνικισμό και το ρατσισμό, τη μισαλλοδοξία και τον ορθολογισμό.

Τους τελευταίους μήνες, το χέρι μου πήγαινε συνεχώς στο ράφι που βρίσκεται τοποθετημένο. Το έβγαζα, το ξεφύλλιζα, το άφηνα, και  άντε πάλι από την αρχή.

Αυτόν τον Αύγουστο όμως δεν το άφησα. Το πήρα και άρχισα να το διαβάζω. Η χρονική περίοδος δεν είναι τυχαία. Η οικονομική κρίση έφερε στο φως,  μια κοινωνία που αν την ξαπλώναμε στο ντιβάνι του ψυχαναλυτή, θα ξεδιπλώναμε μια ασταθή και διχασμένη προσωπικότητα – με κύρια χαρακτηριστικά την  έλλειψη ανοχής, την ανασφάλεια και αρκετές φορές την παράνοια.

Το Ασκήσεις Ελευθερίας είναι μια ανθολογία κειμένων, αναλύσεις, φιλοσοφικά και πολιτικά δοκίμια, ημερολογιακά επίκαιρα, που γράφτηκαν από τα μέσα περίπου του 1970 μέχρι και το 2005. Πρόκειται για μια καταγραφή απόψεων και θέσεων για την Ελευθερία και τον ολοκληρωτισμό,  τον εθνικισμό και το ρατσισμό, τη φενάκη του έθνους και τη βία. τη μισαλλοδοξία και τον ορθολογισμό.  Είναι μια ιδιότυπη ιστορία γεγονότων και ιδεών της μεταπολιτευτικής Ελλάδας.

Το διάβασα, κυρίως, για να θυμηθώ και να καταλάβω.  Γιατί φτάσαμε εδώ που φτάσαμε. Γιατί φερόμαστε σαν κακομαθημένα παιδιά , περιμένοντας ‘ειδική μεταχείριση’ από τους πάντες. Γιατί ψηφίζουμε αυτούς που ψηφίζουμε. Και γιατί σήμερα, έχουμε αυτή την ευτελή κυβέρνηση.

Εκλεισα το βιβλίο και ένα αόρατο ερωτηματικό έμεινε στο τέλος. Αυτό το ερωτηματικό είναι η ελευθερία μου.